Sztuka skutecznego przemawiania, czyli wystąpienia publiczne a perswazja

art2Podziwiamy mówców, którzy przemawiają w sposób sugestywny i charyzmatyczny. Cenimy tych, którzy potrafią przekonać nas do swoich opinii i poglądów – nawet tych niepopularnych. Szacunkiem darzymy osoby, które mówią barwnie i ze swadą. Od profesjonalnych mówców oczekujemy, że już w pierwszych chwilach wystąpienia nawiążą ze słuchaczami świetny kontakt.

Elżbieta Żurek

Umiejętność występowania na forum, przemawiania, przedstawiania opinii oraz przekonywania do swoich idei to element, bez którego nie sposób wyobrazić sobie nowoczesnego lidera, menedżera, polityka. Współczesna sztuka wystąpień publicznych stawia przed nami nowe wyzwania: obecnie nie wystarczy już po prostu głosić, komunikować, mówić czy prezentować. Wysoce cenioną umiejętnością jest bez wątpienia przemawianie nie tylko w sposób ciekawy, obrazowy, zapewniający zainteresowanie słuchaczy i dostosowany do ich oczekiwań, ale przede wszystkim przekonujący.

Wystąpienia publiczne czy perswazyjne
Przystępując do pisania mojej książki, której nadałam tytuł „Wystąpienia perswazyjne. Biznes, media, polityka”, śmiało zrezygnowałam z powszechnie używanego do tej pory hasła „wystąpienia publiczne”. Osobę przemawiającą i prezentującą na forum swoje opinie oraz poglądy odważnie nazwałam mówcą perswazyjnym. Nie jest to jednak książka o manipulacji, a tym bardziej o manipulowaniu odbiorcami (wielu naukowców i fachowców wskazuje na subtelność granicy, jaka dzieli perswazję od manipulacji). Mówcy, liderzy, menedżerowie, trenerzy, politycy, osoby występujące na forum oraz w mediach, a także inni czytelnicy nie znajdą w niej wskazówek, jak  w sposób nieetyczny wpłynąć na zmianę postawy słuchaczy, wprowadzić w błąd, czy sprowokować ich do zachowania niezgodnego z zamierzeniami. W mojej publikacji nie podaję recept na wystąpienia o złych intencjach, nie zajmuję się również mówcami, którymi kierują negatywne zamiary. Napisałam książkę zawierającą praktyczne wskazówki, w jaki sposób wzmocnić siłę przekonywania i sugestywność przekazu. Skupiam się na wystąpieniach, w których element perswazji (czyli między innymi tłumaczenia istoty sprawy, przekonywania do swoich idei, zachęcania do włączenia się do działania) pełni rolę pozytywną oraz wiąże się ze słusznymi i uczciwymi intencjami mówcy.

art2Sztuka skutecznego przekonywania na forum
Umiejętność przekonywania jest uniwersalna: przydaje się w życiu osobistym, a także w relacjach zawodowych – między innymi podczas wystąpień na forum. Już Arystoteles, który wiele uwagi poświęcił retoryce, wskazywał, że jest to istotna cecha dobrego mówcy. Każdy, komu choć raz zdarzyło się przemówić na forum, ma świadomość, że wywołanie u słuchaczy zainteresowania, posłuchu i szacunku, nie należy do zadań łatwych. Liderzy, menedżerowie, politycy i inne osoby występujące na forum szukają metod urozmaicenia swojego przekazu. Chętnie sięgają po recepty na olśniewające i sugestywne przemówienia, wystąpienia oraz prezentacje, a także po wskazówki, jak umiejętnie wygłaszać swoje poglądy – szczególnie te niepopularne. Zastanawiają się, w jaki sposób przygotować dobry scenariusz dostosowany do oczekiwań słuchaczy. Dodam, że do najważniejszych cech mówcy zaliczyć trzeba: wiarygodność, skuteczność, komunikatywność oraz sugestywność. Większość współczesnych wystąpień, prezentacji oraz przemówień w świecie biznesu, mediów i polityki ma perswazyjny charakter – coraz mniej z nich polega jedynie na przekazywaniu informacji i podawaniu tak zwanych suchych faktów. Liderzy przekonują słuchaczy o słuszności swoich poglądów i namawiają do współpracy. Politycy zachęcają wyborców do udziału w wyborach i do oddania głosu na swoją partię. Menedżerowie z przekonaniem namawiają do skorzystania ze swoich ofert i propozycji. Wszyscy przemawiają publicznie (przed kameralnymi lub bardziej licznymi grupami), a przyświeca im ważny cel, jakim jest perswazja.

Osobowość, cel i scenariusz
Sztuka skutecznego przemawiania składa się z wielu elementów – istotne jest, aby pamiętać o każdym z nich. Najważniejszy jest bez wątpienia mówca, który dla słuchaczy zawsze gra główną rolę. Świetny scenariusz czy wykorzystanie nowoczesnych elementów wspomagających (między innymi multimediów) nigdy nie zastąpi prowadzącego, a także nie pokryje braku osobowości. Skuteczny mówca powinien zachowywać się na forum w sposób charyzmatyczny, wyrazisty, a nawet barwny. Ważne są emocje: zrównoważeni i pewni siebie prelegenci mają przewagę perswazyjną nad osobami, które przemawiają w sposób chaotyczny, nerwowy bądź niezdecydowany. Przed przystąpieniem do przygotowania scenariusza należy nie tylko zdefiniować cel (bądź cele) wystąpienia, ale także dokonać szczegółowej analizy przyszłego audytorium. Zwróćmy uwagę, że różne grona słuchaczy wymagają różnych treści i form przekazu. Warto w przemyślany i staranny sposób budować plan każdego wystąpienia, a także pomyśleć o elementach urozmaicających i zapewniających dramaturgię. Pamiętajmy, że ilustracyjność wzmacnia siłę perswazji: każda dłuższa prezentacja powinna być kompozycją składników zarówno werbalnych, jak i wizualnych (obraz stanowi świetne dopełnienie słów). Doświadczeni mówcy, którzy decydują się na zastosowanie określonych technik, nie poprzestają jednak na jednej: wybierają wiodącą (na przykład prezentację multimedialną) oraz wspomagającą (między innymi notowanie wniosków na bieżąco na planszach flipcharta). Mają również świadomość, jak istotną rolę podczas wystąpień pełnią z pozoru mało istotne elementy, jak na przykład aranżacja przestrzeni (czyli odpowiednie ustawienie miejsc dla odbiorców) oraz wystrój i charakter sali prezentacyjnej. Mówca perswazyjny przygotowuje także materiały uzupełniające dla słuchaczy, które po zakończeniu wydarzenia pozostają w ich rękach i stanowią świetną okazję do powrotu do informacji przekazanych w jego trakcie.

Elementy wspomagające przekaz
Podczas wystąpienia dobry mówca korzysta z wszelkich elementów, które mogą wspomóc jego przekaz. Przede wszystkim zwraca uwagę na swoje zachowanie: ma świadomość, że czynniki awerbalne oraz werbalne stanowią ważny składnik perswazji. Pamięta o stosowaniu w praktyce ważnych zasad stylu języka, wypowiada się w sposób dostosowany do preferencji słuchaczy, odpowiednio argumentuje, używa słów, które wywołują pozytywne skojarzenia i wzmacniają przekaz. Świadomy mówca wspomaga swoje wypowiedzi określonymi elementami techniki operowania głosem: mówi donośnie, z urozmaiconą melodyką, w odpowiednim tempie, a także stosuje akcenty oraz pauzy, które budują dramaturgię. Zwraca również uwagę na mowę ciała, czyli między innymi wzmacnia przekaz odpowiednimi gestami, postawą oraz mimiką, nie zapomina również o kontakcie wzrokowym z odbiorcami. Swój profesjonalizm podkreśla także właściwym, dostosowanym do sytuacji wyglądem oraz ubiorem. Ważną umiejętnością mówcy, który prowadzi wystąpienia o charakterze perswazyjnym, jest współgranie i współdziałanie ze słuchaczami. Polega ono między innymi na bacznym obserwowaniu stanu ich zainteresowania przekazem, odpowiednim reagowaniu na sytuacje trudne i kryzysowe, a także na odpowiadaniu w przemyślany sposób na pytania (nawet na te najbardziej kłopotliwe). Podkreślę, że dobry mówca potrafi w razie potrzeby zmodyfikować scenariusz wystąpienia i dostosować jego treść bądź formę do nowej sytuacji, jaka ujawni się w sali prezentacyjnej.